Krótko: lek czy suplement?
Większość produktów z omega-3, które kupisz w aptece, drogerii czy w internecie, to suplementy diety, czyli w świetle prawa żywność. Leki z kwasami omega-3 też istnieją, ale jest ich niewiele, zwykle wydaje się je na receptę i mają ściśle określone wskazania, przede wszystkim podwyższone trójglicerydy.
„Lek, nie suplement” to w Polsce popularne hasło. Nie oznacza jednak, że lek jest lepszy dla każdego. Lek i suplement to dwa produkty o innym przeznaczeniu, a w tym wpisie wyjaśniam, na czym polega różnica.
Czym różni się lek od suplementu diety?
| Lek (produkt leczniczy) | Suplement diety | |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | Prawo farmaceutyczne | ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia |
| Kto dopuszcza do sprzedaży | Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych albo Komisja Europejska, po ocenie badań | nikt nie ocenia skuteczności; producent zgłasza produkt do Głównego Inspektora Sanitarnego |
| Czy trzeba wykazać działanie | tak, w badaniach klinicznych | nie; wolno używać tylko oświadczeń z rejestru UE |
| Do czego służy | leczenie albo zapobieganie chorobie we wskazaniu z ulotki | uzupełnienie zwykłej diety |
| Dokumenty | Charakterystyka Produktu Leczniczego i ulotka | etykieta z porcją, składem i ostrzeżeniami |
| Nadzór po wprowadzeniu | zgłaszanie działań niepożądanych, kontrola serii | kontrole sanepidu |
Najważniejsza różnica dotyczy tego, co trzeba udowodnić. Producent leku musi pokazać w badaniach, że lek działa w konkretnej chorobie. Producent suplementu nie musi tego robić, ale też nie wolno mu obiecywać leczenia. Może posługiwać się wyłącznie oświadczeniami zatwierdzonymi w UE, np. że EPA i DHA przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca przy spożyciu 250 mg dziennie.
Wpis do rejestru Głównego Inspektora Sanitarnego to tylko powiadomienie, że produkt jest na rynku. Nie jest to ocena jakości ani skuteczności.
Jakie są leki z omega-3?
Leki z kwasami omega-3 dopuszczone w Unii Europejskiej to przede wszystkim:
- estry etylowe kwasów omega-3: kapsułki 1000 mg z koncentratem EPA i DHA. Stosuje się je przy podwyższonych trójglicerydach, jako uzupełnienie diety, zwykle w ilości 2–4 kapsułek dziennie, na receptę.
- etylowy ester ikozapentu, czyli wysoko oczyszczony sam EPA. Jest przeznaczony dla wybranych pacjentów z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, którzy przyjmują statyny, i dawkuje się go w gramach dziennie.
Warto znać jeszcze jeden fakt. W 2019 roku Europejska Agencja Leków (EMA) usunęła z leków omega-3 w dawce 1 g wskazanie dotyczące zapobiegania kolejnemu zawałowi. Nowsze badania nie potwierdziły, żeby w tej dawce zapobiegały powikłaniom po zawale. Lek nie jest więc „mocniejszą wersją” suplementu na wszystko, tylko preparatem do ściśle określonych zastosowań, o których decyduje lekarz.
Dawka i forma: najważniejsze różnice w praktyce
Dawka. Leki z omega-3 dostarczają zwykle 2–4 g EPA i DHA dziennie, bo tyle trzeba, żeby wpłynąć na trójglicerydy. Suplementy mieszczą się najczęściej w przedziale 250 mg–2 g. Dla porównania: 10 ml Pure Arctic Oil to 1420 mg EPA i DHA, a Gold to 2000 mg.
Forma chemiczna. W lekach kwasy omega-3 są zwykle w postaci estrów etylowych. Tak powstaje koncentrat, który mieści dużo EPA i DHA w jednej kapsułce. W olejach rybnych, takich jak tran czy olej z dorsza, występują w naturalnej postaci trójglicerydów. Estry etylowe wchłaniają się lepiej, gdy przyjmuje się je z posiłkiem zawierającym tłuszcz.
Oświadczenie o trójglicerydach. Suplement też może legalnie mówić o trójglicerydach, ale tylko wtedy, gdy dostarcza 2 g EPA i DHA dziennie. Oświadczenie brzmi: „EPA i DHA pomagają w utrzymaniu prawidłowego poziomu trójglicerydów we krwi”. Dotyczy ono utrzymania prawidłowego poziomu, a nie leczenia podwyższonego. Więcej o tym piszę we wpisie Omega-3 a cholesterol i trójglicerydy.
Czy „lek, nie suplement” znaczy lepszy?
Lek daje gwarancję, że w każdej kapsułce jest tyle substancji, ile podano, i że działa we wskazaniu z ulotki. To duża zaleta, ale tylko wtedy, gdy masz to wskazanie. Jeśli Twoje trójglicerydy są prawidłowe, a chcesz po prostu uzupełnić dietę ubogą w ryby, lek nie jest do tego przeznaczony.
Suplementy różnią się jakością. Dlatego przy suplemencie sprawdzaj samodzielnie to, co przy leku sprawdził urząd:
- Ile EPA i DHA jest w dziennej porcji. Liczą się miligramy EPA i DHA, a nie miligramy oleju.
- Świeżość oleju. Dobry producent publikuje wynik TOTOX, czyli wskaźnik utlenienia. Jak go czytać, opisuję we wpisie jak rozpoznać czysty olej arktyczny.
- Czystość. Szukaj badań na metale ciężkie i dioksyny oraz informacji o źródle ryb i certyfikacie połowu.
- Niezależne wyniki. Najbardziej obiektywnie skuteczność suplementu ocenisz po swoim wyniku. Test omega-3 przed suplementacją i po około czterech miesiącach pokaże, czy Twoja porcja podnosi indeks omega-3.
Jak sprawdzić, co masz w ręku?
- Lek ma na opakowaniu numer pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, nazwę substancji czynnej i ulotkę. Znajdziesz go w Rejestrze Produktów Leczniczych na stronie rejestry.ezdrowie.gov.pl.
- Suplement ma na etykiecie napis „suplement diety”, zalecaną porcję i ostrzeżenie, żeby jej nie przekraczać.
Jeśli w sklepie internetowym produkt jest opisany jako „lek”, a na zdjęciu etykiety widać napis „suplement diety”, wierz etykiecie.
Kiedy porozmawiać z lekarzem?
- gdy wynik lipidogramu pokazuje podwyższone trójglicerydy: o tym, czy potrzebujesz leku, decyduje lekarz, nie suplement,
- gdy przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe: duże ilości omega-3 mogą wydłużać krzepnięcie (więcej we wpisie Omega-3 a leki),
- przed zabiegiem chirurgicznym,
- gdy masz migotanie przedsionków albo chorobę serca: przy dużych dawkach omega-3 opisywano częstsze występowanie migotania przedsionków.
Podsumowanie
Lek z omega-3 to preparat na receptę do konkretnych zastosowań, najczęściej przy podwyższonych trójglicerydach, w dawce kilku gramów dziennie. Suplement diety uzupełnia zwykłą dietę i nie może obiecywać leczenia. „Lek” nie oznacza więc „lepszy”, tylko „do czego innego”. Przy suplemencie sam sprawdź porcję EPA i DHA, świeżość i czystość oleju, a efekt zmierz testem.
FAQ – omega-3: lek czy suplement
1. Czy omega-3 jest dostępna na receptę? Tak. Leki z estrami etylowymi kwasów omega-3 wydaje się na receptę, głównie przy podwyższonych trójglicerydach.
2. Czy lek z omega-3 jest silniejszy niż suplement? Zwykle zawiera więcej EPA i DHA w kapsułce i ma potwierdzone działanie we wskazaniu z ulotki. Nie znaczy to, że jest lepszy dla zdrowej osoby, która chce uzupełnić dietę.
3. Jak odróżnić lek od suplementu? Lek ma numer pozwolenia na dopuszczenie do obrotu i ulotkę. Suplement ma na etykiecie napis „suplement diety”.
4. Czy mogę brać suplement omega-3 razem z lekiem z omega-3? Nie bez zgody lekarza. Ilości się sumują, a duże porcje EPA i DHA mogą wpływać na krzepnięcie krwi.
5. Ile EPA i DHA trzeba, żeby suplement mógł mówić o trójglicerydach? 2 g EPA i DHA dziennie. Oświadczenie dotyczy utrzymania prawidłowego poziomu trójglicerydów i nie zastępuje leczenia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety.
